Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn dưới góc độ chiến lược, IPO không đơn thuần là việc lên sàn chứng khoán. Đó là một quá trình tái cấu trúc toàn diện giúp doanh nghiệp nâng cấp mô hình quản trị, chuẩn hóa vận hành, tăng độ minh bạch và đặc biệt là gia tăng giá trị doanh nghiệp một cách bền vững.

Điều đáng nói là nhiều doanh nghiệp Việt đang có tiềm năng rất lớn nhưng chưa khai thác hết giá trị thật của mình chỉ vì thiếu một lộ trình phát triển bài bản. Họ có sản phẩm tốt, thị trường tốt, doanh thu tăng trưởng ổn định, thậm chí sở hữu thương hiệu mạnh. Nhưng khi nhìn từ góc độ nhà đầu tư tổ chức hoặc thị trường vốn, doanh nghiệp vẫn chưa đạt chuẩn để được định giá cao.

Giá trị doanh nghiệp không chỉ được quyết định bởi doanh thu hay lợi nhuận hiện tại. Trong thế giới tài chính hiện đại, giá trị còn đến từ khả năng mở rộng, chất lượng quản trị, mức độ minh bạch, sức khỏe tài chính, cấu trúc pháp lý và niềm tin thị trường. Đây cũng chính là lý do cùng một doanh nghiệp có quy mô tương đương, nhưng có doanh nghiệp được định giá gấp nhiều lần doanh nghiệp khác.

IPO, nếu được hiểu đúng, chính là hành trình giúp doanh nghiệp chuyển mình từ mô hình vận hành mang tính cá nhân sang mô hình chuẩn hóa có khả năng tăng trưởng quy mô lớn. Đây là sự chuyển đổi không chỉ để lên sàn, mà để trở thành một doanh nghiệp đáng giá hơn.

Một sai lầm phổ biến là nhiều doanh nghiệp chỉ nghĩ đến IPO khi cần huy động vốn. Cách tiếp cận này thường quá muộn. Bởi IPO không phải một hồ sơ pháp lý nộp hôm nay để vài tháng sau lên sàn. Một lộ trình IPO bài bản có thể cần chuẩn bị từ vài năm trước, tùy vào mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp.

Giai đoạn đầu tiên luôn là đánh giá hiện trạng. Đây là bước doanh nghiệp cần nhìn lại chính mình một cách trung thực. Mô hình quản trị hiện tại có minh bạch không? Tài chính có được kiểm soát chuẩn mực không? Dòng tiền có lành mạnh không? Quy trình nội bộ có phụ thuộc quá nhiều vào cá nhân? Cấu trúc cổ đông có rõ ràng? Pháp lý có tồn tại rủi ro tiềm ẩn?

Rất nhiều doanh nghiệp tăng trưởng tốt nhưng khi bước vào giai đoạn rà soát để chuẩn bị IPO mới phát hiện hàng loạt vấn đề tích tụ nhiều năm. Có doanh nghiệp ghi nhận doanh thu chưa chuẩn hóa. Có doanh nghiệp lẫn lộn tài sản cá nhân với tài sản công ty. Có nơi quyền sở hữu chưa thực sự rõ ràng. Những yếu tố này đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng niêm yết và mức định giá.

Sau khi đánh giá hiện trạng là bước chuẩn hóa quản trị. Đây là giai đoạn quan trọng nhưng thường bị đánh giá thấp. Nhà đầu tư không chỉ nhìn vào con số lợi nhuận, họ nhìn vào cách doanh nghiệp vận hành. Một doanh nghiệp có hệ thống quản trị minh bạch, quy trình rõ ràng, kiểm soát nội bộ tốt sẽ tạo niềm tin mạnh hơn rất nhiều.

Ở giai đoạn này, doanh nghiệp thường cần tái cấu trúc bộ máy điều hành, phân định rõ vai trò giữa sở hữu và quản lý, nâng cấp hệ thống báo cáo, chuẩn hóa tài chính, tăng tính tuân thủ và thiết lập cơ chế ra quyết định chuyên nghiệp hơn. Đây chính là quá trình “nâng cấp DNA” của doanh nghiệp.

Tiếp theo là tái cấu trúc tài chính và mô hình tăng trưởng. Một doanh nghiệp muốn IPO không chỉ cần đẹp ở hiện tại mà còn phải có câu chuyện tăng trưởng hấp dẫn cho tương lai. Nhà đầu tư không mua quá khứ, họ đầu tư vào triển vọng.

Doanh nghiệp cần chứng minh được chiến lược mở rộng, mô hình lợi nhuận bền vững, khả năng tăng trưởng quy mô và năng lực cạnh tranh dài hạn. Những câu hỏi như “Doanh nghiệp sẽ lớn lên bằng cách nào?”, “Lợi thế cạnh tranh có bền vững không?”, “Nguồn lực tài chính có đủ cho tăng trưởng?” đều là những vấn đề cốt lõi.

Một yếu tố quan trọng khác là chiến lược định vị với thị trường vốn. Không phải mọi doanh nghiệp đều phù hợp cùng một con đường. Có doanh nghiệp phù hợp với UPCoM như bước khởi đầu. Có doanh nghiệp có thể hướng đến HOSE. Có những trường hợp phù hợp với chiến lược huy động private placement trước khi IPO. Thậm chí với một số mô hình tăng trưởng mạnh, câu chuyện niêm yết quốc tế có thể được cân nhắc.

Điều này cho thấy IPO không phải là một chiếc áo mặc chung cho mọi doanh nghiệp. Một lộ trình bài bản luôn phải được thiết kế theo đặc thù từng tổ chức.

Giai đoạn chuẩn bị hồ sơ và tiếp cận thị trường vốn là bước kỹ thuật cao nhưng không phải là bước khó nhất. Thực tế, phần khó nhất luôn nằm ở giai đoạn chuẩn bị nội lực trước đó. Khi doanh nghiệp đã thực sự sẵn sàng, quy trình pháp lý chỉ là bước triển khai.

Điều quan trọng hơn là mindset của người sáng lập. IPO đồng nghĩa với việc doanh nghiệp bước vào một cấp độ chơi hoàn toàn khác. Minh bạch hơn. Áp lực hơn. Chuẩn mực cao hơn. Quyền lực cá nhân cũng thay đổi khi doanh nghiệp có thêm cổ đông, nhà đầu tư, hội đồng quản trị độc lập và các nghĩa vụ công bố thông tin.

Không phải doanh nhân nào cũng sẵn sàng cho sự chuyển đổi này. Nhưng những người sẵn sàng thường nhận được phần thưởng rất lớn. IPO không chỉ giúp doanh nghiệp huy động vốn, mà còn nâng thương hiệu, tăng độ tin cậy với đối tác, thu hút nhân tài và tạo cơ hội mở rộng mạnh mẽ hơn.

Với doanh nghiệp gia đình, IPO còn là cơ hội đặc biệt để chuẩn hóa quá trình chuyển giao thế hệ. Khi cấu trúc quản trị được nâng cấp, vai trò được phân định rõ ràng, hệ thống minh bạch hơn, doanh nghiệp sẽ bớt phụ thuộc vào cá nhân người sáng lập và có nền tảng tốt hơn để phát triển dài hạn.

Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt hơn, việc chỉ vận hành theo mô hình truyền thống sẽ ngày càng khó tạo ra bứt phá. Những doanh nghiệp muốn lớn hơn, bền vững hơn và được thị trường công nhận cao hơn cần tư duy theo chuẩn mới.

IPO vì thế không nên được nhìn như một thủ tục tài chính, mà như một chiến lược tăng trưởng. Một lộ trình IPO bài bản không chỉ đưa doanh nghiệp lên sàn, mà còn giúp doanh nghiệp bước lên một nấc thang giá trị mới.

Doanh nghiệp Việt có rất nhiều tiềm năng. Điều còn thiếu trong nhiều trường hợp không phải là cơ hội, mà là một hành trình đúng hướng để chuyển hóa tiềm năng thành giá trị thực. Và trong hành trình đó, IPO có thể chính là một trong những chìa khóa mạnh mẽ nhất.